Nỗi đau của một căn bệnh kinh niên

Hôm nay nhân đọc bài viết trong mục NGHĨ của tác giả Bằng Vân trên báo Tuổi Trẻ, thấy nó đau đáu ở đâu trong đầu óc mình mà chẳng biết trách ai nữa, chỉ biết gồng mình lên mà cảm nhận cái nỗi nhức nhối này. Thôi thì trước hết hãy đọc lại bài viết này đã:

Khoảng 200/1.635 viên đá (mỗi viên có hai câu thơ) của công trình thư pháp Truyện Kiều viết trên đá cuội của tác giả Nguyễn Văn Tân trưng bày tại công viên 3-2 trong khuôn khổ Festival Huế 2008 đã bị đánh cắp chỉ sau khi ra mắt hai đêm.

Những viên đá dù đã được tác giả và các cộng sự kỳ công gắn định vị lên giàn sắt dài 2.905m, rộng 81cm, cao 172cm nhưng vẫn bị những người mang danh là đi thưởng lãm văn hóa lấy mất. Thật đau lòng!

Điều đáng nói là chuyện xâm hại các tác phẩm nghệ thuật từ lâu đã trở thành căn bệnh kinh niên của festival, của Huế.

Nhớ lại festival năm 2006, chiều 3-6, nghệ sĩ Đinh Khắc Thịnh vừa hoàn tất tác phẩm sắp đặt Mùa lục lạc gồm hơn 2.000 gương sen được làm bằng giấy bồi và lục lạc gắn trải dài hơn 200m trên hè phố Nguyễn Đình Chiểu. Chưa kịp chụp ảnh đứa con tinh thần của mình thì sáng 4-6, tác giả bàng hoàng, quặn thắt khi chỉ trong một đêm, gần 20% số gương sen đã nhanh chóng bị những người thiếu ý thức đập cho méo mó hoặc lấy đi, cần sắt bị vít đổ… Chứng kiến cảnh ấy, cũng như anh, chúng tôi cay xè mắt, ruột xót như xát muối.

Trước nữa, tác phẩm sắp đặt Dưới giàn thiên lý của Đinh Khắc Thịnh và Lê Thừa Tiến thực hiện cũng tại phố đi bộ Nguyễn Đình Chiểu nhân Festival nghề truyền thống Huế 2005, gồm 1.000 chuông gió được kết bằng 5.000 nón lá các cỡ, 8.000 gương soi tráng thủy và 1.000 cái chuông; toàn bộ tác phẩm được treo trên một giàn tre dài 150m… cũng bị phá tả tơi dù chưa vãn hội.

Cũng tại Huế, các khu vườn tượng bên tả và hữu ngạn sông Hương gồm 96 tác phẩm, thành quả của ba trại sáng tác điêu khắc quốc tế được tổ chức vào các năm 1998, 2002 và 2004, cũng luôn bị xâm hại với mức độ nghiêm trọng. Bức bị vít đổ, bức bị cưa ngang, bức bị viết vẽ nhằng nhịt, cạy mất bảng hiệu… Các nhà quản lý phải làm hàng rào sắt rồi lấy dây xích chằng quanh tượng; các giảng viên và sinh viên Đại học Nghệ thuật Huế sau khi tu sửa những bức tượng hư hỏng đã dùng bút phủ viết những lời kêu gọi rất thống thiết: “Xin đừng phá tượng! Đi sửa mệt lắm!”… nhưng những người dân thiếu ý thức vẫn hằng ngày tàn phá các tác phẩm nghệ thuật.

Chuyện phá phách, cưỡng đoạt cái đẹp không phải là hiếm ở nước ta.

Tại lễ hội hoa anh đào lần thứ hai được tổ chức ở Hà Nội ngày 6-4, những người bạn Nhật Bản bàng hoàng và khiếp đảm khi chỉ trong nháy mắt, 300 cành hoa anh đào tươi mà họ công phu chuyển từ quê nhà sang để dựng thành ba cây anh đào lớn và rất đẹp đã bị những công chúng Việt Nam, phần đông là giới trẻ, chen lấn xô đẩy nhau để vặt trụi.

Lại nhớ chuyến xuyên Việt vừa qua của tôi cùng 30 du khách người Pháp, Bỉ, Canada. Chặng dừng chân trên đỉnh đèo Pha Đin (Điện Biên), khi thấy một bông hoa chuối rừng nở đỏ tươi, đẹp hoang sơ, người lái xe định bẻ mang về tặng người thân. Ngay lập tức, cả đoàn khách sôi lên, kịch liệt phản đối. Người phân tích: “Vẻ đẹp thiên nhiên là của chung nên phải để mọi người cùng được thưởng thức”, người gay gắt thì mắng: “Anh có trồng cây chuối ấy đâu mà lại đòi chiếm cho riêng mình”… Nhiều người tái mặt. Anh tài xế lầm lũi trở về xe, từ bỏ ý định ban đầu.

Xem ra trước cái đẹp, chúng ta thua kém một trời một vực với cư dân một số nước. Họ thấy cái đẹp thì chia sẻ cho người khác để cùng tận hưởng, trong khi chúng ta tìm mọi cách tư lợi hoặc không ăn được thì đạp đổ. Với họ, ký ức về những ngày trèo đèo lội suối, cuốc bộ xuyên rừng, khám phá và trải nghiệm cuộc sống giữa thiên nhiên hoang dã… là báu vật, thì không ít người chúng ta lại “khẳng định” dấu ấn của mình bằng chiến tích ăn thịt thú rừng. Nghe một tiếng chim gù, họ lấy ống nhòm ra say sưa ngắm bộ lông, cái mỏ, động tác chuyền cành…, còn nhiều người chúng ta chỉ nhăm nhe mang súng ra bắn…

Không cái gì tự nhiên mà có. Nếu từ nhỏ, đứa trẻ đã được cha mẹ dạy mang thóc rắc trước hiên nhà cho những chú chim hoang dã đến ăn chứ không phải trèo cây phá tổ hay lấy ná bắn chim, chắc chắn lớn lên chúng sẽ yêu và bảo vệ thiên nhiên để được nghe tiếng chim lích chích. Nếu trước mặt trẻ, người lớn không khạc nhổ, nhả bã kẹo cao su ra đường… thì chúng sẽ không bao giờ xả rác bừa bãi…

Để làm giàu có khi ta chỉ mất dăm mười năm, nhưng để nuôi dưỡng tâm hồn ta phải mất cả thế hệ. Nhưng muôn đời, giàu có về tinh thần mới là giá trị trường tồn.

Giờ thì xin lạm bàn một tí về bài viết trên nhé!

Đòi hỏi người dân có ý thức văn hóa ngay lập tức không phải là chuyện dễ dàng, bởi đây là một vấn nạn giáo dục, vì từ nhỏ chúng ta không được dạy dỗ môn đức dục để sống cho thành người, cứ việc toán – văn – văn – toán kê điểm lên thật nhiều để chạy theo thành tích mà quên rằng sự trung thực của một con người đáng giá ngàn vàng. Đến khi lớn lên thì những điều vô ý thức ấy đã trở thành thói quen, không thể nào ngày một ngày hai bỏ ngay đi được. Ngày xưa lúc tôi học lớp Ba, khi tôi và cha tôi đang đi trên đường gặp một đám tang, tôi dừng lại theo cha tôi mà chưa kịp bỏ mũ xuống liền bị cha tôi trừng mắt thật nghiêm, về nhà suýt bị ăn đòn vì cha tôi bảo rằng con không nhớ bài học đức dục trong trường hay sao, gặp đám tang thì phải dừng lại, kính cẩn bỏ mũ xuống, cho dù đó là người không hề quen biết, đi ngang qua công sở thấy chào cờ là phải dừng lại đứng nghiêm trang đợi chào cờ xong mới đi tiếp, lên xe buýt phải nhường chỗ ngay cho người già và phụ nữ có thai, thấy ông bà lão qua đường ta phải giúp đưa họ qua ngay…, những bài học nhỏ nhoi ấy ngày nay biết tìm đâu ra? vì có ai dạy dỗ hay nhắc nhở cho đâu mà nói, chỉ biết ê a những bài học vô bổ mà không biết nhìn đến những điều thực tế nhất để gìn giữ và nuôi dưỡng giá trị một con người. Do vậy hãy khoan trách là chúng ta cư xử thiếu văn hóa mà hãy tự trách là chúng ta không được dạy dỗ văn hóa là gì, thậm chí có người chẳng có tí văn hóa nào chứ đừng nói gì là thiếu, có đâu mà bảo thiếu?

Bởi thế cho nên xin hãy khoan bắt chước cách thưởng lãm của dân Tây đã. Mặt bằng văn hóa ta chưa có, hoặc chưa đều, thì xin hãy khoan bày ra những cuộc triển lãm phóng khoáng như thế, kẻo bị phá phách tan nát trông càng tội nghiệp hơn. Năm nào cũng nghe nói Chợ hoa Xuân, đường hoa Xuân bị cướp bị phá nát tan hoang thấy mà buồn. Không cần phải phô trương khoe mẽ đâu, hãy cứ tạm dành cho văn hóa nghệ thuật những chỗ đứng riêng của nó, khi mặt bằng văn hóa đã được nâng dần lên thì hãy tính đến chuyện khoáng đạt như dân Tây, còn ngày nay ai muốn thưởng lãm, xin hãy đến bảo tàng, ai muốn vui chơi, xin hãy ra hội chợ, đừng trộn lẫn với nhau như thế mà thảm cảnh cướp giật phá phách xảy ra ngẫm lại thêm buồn, vì chẳng lẽ đem triển lãm ngoài trời mà cử cả hằng loạt đội đặc nhiệm bảo vệ ngày đêm thì không gian nặng nề quá, còn chi là thưởng lãm nghệ thuật nữa?

Nhưng trên tất cả, xin các cấp thẩm quyền về giáo dục hãy mạnh dạn trở lại nấc thang đầu tiên, thay đổi cách giáo dục ngay từ những chú nhóc nhỏ xíu cho đến khi trở thành người thành đạt ra ngoài đời, mười năm, hai mươi năm, cả một thế hệ sau cũng sẽ không muộn đâu, miễn sao cái ý thức văn hóa thành nền tảng thì cả dân tộc mới vững mạnh được, chứ càng phô trương nhiều thì càng thấy phi văn hóa nhiều, y như một căn bệnh kinh niên vậy thì việc phô trương ấy chẳng hề có ích lợi gì cả, chỉ thấy xót trong lòng thêm mà thôi.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s