Cái đẹp

Ngôn ngữ – tự nó đã là văn hóa, và văn hóa chính là điều cốt lõi của cái đẹp mà con người ta cảm nhận được trong cuộc đời. Do vậy mà khi nói đến cái đẹp, người ta không chỉ nói đến số đo mấy vòng hay cao bao nhiêu, gương mặt khả ái thế nào, mà người ta thường lồng vào câu hỏi “người đó có văn hóa hay không?” Đó mới là điều chủ yếu. Một cô gái xinh như người mẫu, một chàng thanh niên điển trai con nhà giàu, cả hai cũng đã tốt nghiệp đại học, vậy thì đã là mẫu người lý tưởng chưa? Tôi đã thử hỏi một bạn trẻ như thế thì bạn trẻ ấy trả lời rằng không, vì anh ta biết hai mẫu người tôi nói ở trên có lối ăn nói cộc lốc và chữ viết như “mèo cào”, kết quả của những tháng ngày chát chít a dua theo bạn bè trên mạng chứng tỏ cho mọi người ta đây cũng là kẻ sành điệu, cũng biết wé, wá, bít, iu nhìu lém đóa… cùng vô vàn các ngôn từ phá cách mà không ít người cho rằng có vậy mới hợp thời, có vậy mới đúng là dân sành điệu! Tôi cũng đã chứng kiến hai bạn trẻ ngồi gần bên tôi trong phòng net đang cố học lối viết lập dị kia. Vừa mang phone speaker vừa chát chít, gõ từng chữ một. “sao mày lại ghi bằng biết? bỏ mẹ nó chữ ê đi mới đúng chớ, đồ ngu!”, “Cái thằng này hâm rồi, giờ này mà còn xài chữ quá, wé mới đúng chứ!”. Đấy, sành điệu là thế đấy! Khủng khiếp chưa?
Thế rồi những kẻ đó lại mang ngôn từ méo mó ấy loan truyền khắp cư dân trên mạng, ngày này sang ngày khác, ngồi hằng giờ tán gẫu tán cuội với hằng loạt chuyện vô bổ trên đời, tạo nên một hiện tượng khá là nguy hiểm cho việc hình thành văn hóa, hình thành nhân cách, tức là giữ lấy cái đẹp cho mỗi con người. Một điều đáng lo nữa là không ít các bạn trẻ có học, có địa vị cũng lao vào cuộc chơi ngôn ngữ lập dị này lúc nào không hay, có vẻ như là mốt thời trang vậy, vô hình chung họ đồng hóa mình, làm cho cái đẹp vốn có trong con người họ bị suy giảm đi lúc nào không hay. Thật vô cùng đáng tiếc.
Tôi viết những dòng này không vì mục đích đả phá, vì có muốn “đả” cũng không nổi. Xã hội ngày nay đã tạo nên những con người như thế, thì dù có tài thánh đi nữa cũng không lay chuyển được. Chúng ta thử nghĩ xem, mỗi năm có hơn nửa triệu thanh niên thiếu nữ rớt đại học, vào đời với tấm bằng tú tài dỏm, tấm bằng “ưu ái” của ngành giáo dục chúng ta để họ làm được gì nhỉ? Để họ đi lang thang, hết ngồi quán cà phê rồi vào phòng net, để họ ăn rồi nhuộm hết màu tóc này đến màu tóc khác, sắm cái quần xệ này đến cái quần thụng khác, bám vào sự lao khổ của cha mẹ mà không hề biết cảm thông, khi hết tiền tiêu xài thì chỉ có nước đi làm bậy thôi. Điều này một phần lỗi là do họ, nhưng phần lỗi khác lớn hơn là do chính xã hội đã dung túng, mà không tạo cho họ nhận biết khả năng thực của mình để sống cho ra con người, để nhận biết văn hóa là gì? cái đẹp là gì?
Xin gióng lên một tiếng chuông gởi các bạn trẻ. Cái đẹp rất đáng quý. Biết giữ lấy cái đẹp còn quý hơn. Vậy thì xin hãy đừng đánh mất nó bằng những ngôn từ vô bổ và quái dị, nó sẽ trở thành thói quen. Và vô phúc cho ai trong cuộc đời bị những thói quen ấy ám ảnh và hành hạ. Đừng như thế nữa nhé! Các bạn nhỉ! Dừng lại đi! Dừng lại ngay đi và rũ bỏ nó ngay đi! Hãy để cái đẹp trong con người bạn bừng lên những điều cao cả như chính bạn đã có, và cũng để cho mọi người chung quanh trân trọng nét đẹp ấy của bạn. Phải không nào?

Âm nhạc “cuốc xẻng”

Hiện nay ở VN, lúc nào cũng có nhiều chương trình biểu diễn ca nhạc, tại các sân khấu, các phòng trà, trên đài truyền hình v.v… tha hồ cho ai yêu thích ca nhạc có thể lựa chọn để thưởng thức. Tuy nhiên vấn đề biểu diễn ca nhạc có điều phải nói; nhưng trước khi nói gì đi nữa về biểu diễn ca nhạc của giới trẻ ngày hôm nay, xin mọi người hiểu cho rằng chúng tôi đã cẩn thận loại bỏ định kiến của giới già thường có mỗi khi nói về giới trẻ ví dụ như “vơ đũa cả nắm”, vội vàng phán đoán, khắt khe thiếu thiện chí v.v… để những suy nghĩ luôn giữ được tính khách quan, công bằng và mang lại ích lợi. Chúng tôi chỉ nói một điều trong số nhiều điều đó là cách biểu diễn ca nhạc ngày hôm nay của giới trẻ có quá nhiều phụ tùng ngụy trang đi theo.
Vì âm nhạc và riêng ca nhạc ngày hôm nay hình như xuống dốc chứ không phải đi lên (bằng chứng là nhạc sĩ xuất hiện quá nhiều quá dễ dãi đến mức đang có phong trào các ca sĩ tự sáng tác; từ đó chất lượng nhạc phẩm, chất lượng hòa âm phối khí, chất lượng nghệ thuật của các giọng hát… đã rủ nhau tuột dốc), có nhiều ca khúc nếu không gọi là tác phẩm âm nhạc thì không được (vì chúng có nốt nhạc hẳn hoi) nhưng gọi thì ấm ức vì không có chất nhạc bên trong mà chỉ là sự sắp xếp các âm thanh trầm bổng theo nhau một cách thiếu ý thiếu tứ; các ca sĩ biểu diễn không còn hấp dẫn nữa, hình như là “thiếu văn hoá” (xin nói riêng một số cuộc trình diễn: chỉ lấy lòng chứ không tôn trọng người xem); để bù lại, phải ngụy trang bằng nhiều thứ phụ trang. Nhưng vì “thiếu văn hoá” nên thay vì phải lo nâng cao khả năng, củng cố chất lượng bằng học hỏi, tập luyện… thì người ta lại che giấu bằng nhiều thứ “phụ tùng đạo cụ”; lại nữa, cũng vì “thiếu văn hoá” nên khi… chọn “phụ tùng đạo cụ” để ẩn mình, người ta cũng chọn một cách “thiếu văn hoá” luôn.
Mới nói có vậy mà nghe đã nặng nề! Nhưng trót nói, phải nói cho ra lẽ, biết đâu sẽ có ích cho những ai động lòng.
Phần lớn, chứ không phải tất cả, giới ca sĩ biểu diễn ca nhạc hôm nay thay vì khổ công học hỏi, luyện tập thêm để nâng cao khả năng thì họ ngụy trang bằng nhiều thứ “cuốc xẻng”. Tại sao gọi là cuốc xẻng? Thưa vì cuốc xẻng là dụng cụ thô sơ của nhà nông, biểu tượng của thô thiển, hoang sơ, cục mịch và thiếu nghệ thuật…
Cuốc xẻng xin kể đầu tiên là múa minh họa mỗi khi ca sĩ trình diễn một bài hát. Gọi là múa không biết có tham ngữ lạm từ hay không vì nếu nói “múa là ngôn ngữ của cơ thể” thì cái thứ ngôn ngữ này thô tục lại phần nhiều không ăn nhập gì với nội dung bài hát, chỉ khớp với tiết tấu, nhưng xem ra tiết tấu đa số của các ca khúc lại na ná như nhau. Và nhờ có cuốc xẻng – múa minh họa như vậy ca sĩ sẽ ít bị khán giả điểm huyệt, mỗi khi nhìn lên sân khấu phải lo trừng mắt để phân biệt ai là ca sĩ.
Cuốc xẻng y phục. Sân khấu ca nhạc hôm nay hình như là nơi để các ca sĩ trình diễn thời trang. Tuy nhiên trong vấn đề thời trang mà họ lạm dụng để khoe mình, có quá nhiều “phát-sờn” (fashion) quái dị đến nỗi có một số “mốt” làm cho khán giả liên tưởng đến một nùi giẻ lau rách rưới đang di chuyển trên sân khấu. Có nhiều nữ ca sĩ có sắc đẹp, nhưng họ không biết rằng họ đã phá hỏng đi bằng cách ăn mặc quá “ấn tượng”. Và khán giả mất phân nửa thời lượng thưởng thức ca khúc để chú mục đến thời trang.
Cuốc xẻng là điệu bộ của ca sĩ kèm theo bài hát. Vì quan niệm hôm nay “ca sĩ phải biết vũ đạo”, nên phần đông vừa hát vừa múa, làm văng mất cảm xúc là cái mà khán giả cần họ chuyển giao từ nhạc sĩ – tác giả sang khán giả; bất kỳ khán giả nào mua vé xem ca nhạc đều ẩn tàng ước mong tìm được nhiều cảm xúc, nhiều cảm hứng thi vị từ ca nhạc cụ thể là tác phẩm ca sĩ đang ca hát. Còn nếu không múa theo vũ đoàn, các ca sĩ không có cử điệu thích hợp theo nội dung bài hát. Đó là chưa đả động đến hát nhép! Chúng tôi loại hẳn không nói đến những thành phần này với lý do họ không phải là ca sĩ.
Cuốc xẻng là gương mặt vô cảm, vô cảm bằng bộ mặt “ngầu”, vô cảm ngay cả lúc tươi cười không đúng chỗ, vô cảm ngay cả lúc tỏ ra u buồn và vô cảm thậm chí lúc tỏ vẻ đam mê say đắm (có khán giả kia rên rỉ: thà có đú đởn đi nữa miễn đúng lúc vẫn còn hay hơn là vô cảm!). Ai xem chương trình biểu diễn thời trang trên kênh “f” truyền hình cáp sẽ thấy những gương mặt đại loại như thế: vô cảm lãng nhách! Như vậy còn gì là cảm xúc!
Cuốc xẻng là cả một sân khấu “hoành thánh” (chứ không phải hoành tráng). Vì trên sân khấu “thượng vàng hạ cám” có đủ thứ đến mức lềnh bềnh góc này là logo, góc kia là khẩu hiệu, quăng ra giữa phông nền mai đây sẽ có thể là thương hiệu của một hãng sản xuất băng vệ sinh phụ nữ hay thuốc trị gàu, trị lác cũng nên; biết đâu có ngày nào đó sẽ là khoan cắt bê tông hay rút hầm cầu hoặc thông cống cũng nên! Sân khấu gần giống một nồi “lẩu Thái Lan” chua và cay. Ánh sáng ở nơi đâu tôn nâng nghệ thuật chứ ở sân khấu ca nhạc trong nước của chúng ta hôm nay là hình cụ tra tấn khán giả.
Cuốc xẻng là nhạc đệm. Nhạc đệm hôm nay là hỗn hợp tất cả những gì các tay đàn và trống có thể khoe ra được. Tóm tắt, có khi một bài dân ca mượt mà thi tứ, nhẹ nhàng, thi vị, kín đáo và tinh tế mặt cảm xúc là thế, nhưng bị cưỡng hiếp bằng những lối đệm châu Mỹ Latinh chẳng hạn, hay bị sánh vai với những câu nối jazz hóa “adlib rockisme”, những cú gào đầy chất hard rock đâm ngang hông…
Cuốc xẻng là MC, những người được đúc rập một khuôn “thiếu sáng tạo” qua những câu chữ nhái nhau mà nói như: chưa ai gọi đã “dạ”, chưa ai bảo đã “vâng”, những câu tôn vinh lừng lẫy, những lời nói phung phí từ ngữ, những ý kiến riêng thiếu kinh nghiệm và những cảm xúc được mò mẫm mãi rồi mô tả trật lất.
Nói nữa không biết có sao không, chứ khán giả mua vé hôm nay vào xem chỉ một phần mười nghệ thuật. Trào lưu ca sĩ Việt kiều về nước, theo chúng tôi thấy: chưa kéo dừng nổi chiếc xe ca nhạc nhẹ VN đang tuột dốc, đã vậy, không biết có bị nhấn chìm trong dung dịch “âm nhạc cuốc xẻng” hay là không!?
Lắm lúc tôi thèm nghe giọng ca “phụ nhân – trinh nữ” của ca sĩ Mỹ Tâm trên sân khấu country với một cây guitar thùng đơn giản; nghe giọng ca “âm bản miền cảm xúc” ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng hát với một cây trompette gào nhẹ giọng ấm ức; thèm thưởng thức giọng ca “soprano dát vàng” của ca sĩ Mỹ Linh hát với dàn archi chạm trỗ; tôi mơ ước nghe giọng ca “đại thần chung” của ca sĩ Elvis Phương hát trong một không gian sân khấu rộng tựa cuộc đời chứ không phải sân khấu của “lũ lụt công nghệ” hôm nay.
Chúng ta có già hay có lẩm cẩm lắm không khi nói lên những suy nghĩ về nền ca nhạc nước nhà hôm nay, nền ca nhạc mà các bậc thức giả âm nhạc hằng đau đớn? – Không! Chúng ta không già cũng chưa đến nỗi lẩm cẩm! Những người làm ca nhạc hôm nay mới già. Vì chúng ta còn thấy nhiều điều phải làm, trong khi họ thấy đã hết chuyện để làm, cứ vay mượn, cầm cố và thế chấp để có… tiền.
Hết tức là già.

NGƯỜI NHÀ